Lezingen cultureel op aanvraag

De lezing begint met de eerste groot literator van Rusland, Poeskin. Net als de 19e-eeuwse componisten waren ook de schrijvers in die tijd in een felle strijd gewikkeld. De ‘westerling’ Toergenev werd het leven zuur gemaakt door de ‘slavofiel’ Dostojevski. De 19e-eeuwse Tolstoi was van adellijke afkomst maar verkoos om principiële redenen om met en tussen de lijfeigenen te leven. Het begin van de 20e eeuw wordt gekenmerkt door stromingen als het symbolisme en het acmeïsme, en de hoop op een nieuwe tijd.

Tsjaikovski wordt vaak als een van de eerste typisch Russische componisten beschouwd. Toch kreeg hij in eigen land het stempel van 'westerling' opgedrukt. Tijdens de lezing zal zijn muziek worden beluisterd en zal zowel het westerse als het Russische aspect in zijn werk worden besproken. Daarnaast zal er uitgebreid worden ingegaan op zijn tragische maar boeiende leven.

In het jaar 988 werd Rusland gekerstend en in 1988 vierde het land duizend jaar christendom. De Russische kerk scheidde zich in 1054 af van de rooms-katholieke kerk. Zij ontwikkelde een eigen iconen schilderkunst, die aan de hand van dia's wordt besproken. Ook de systematiek en de betekenis van de 'iconostase' (iconenwand) wordt uitgelegd. Na de val van Constantinopel in 1453 nam Moskou de leidende rol van de orthodoxie op zich. In de lezing wordt ruimschoots aandacht besteed aan de sacramenten in de Russisch-orthodoxe kerk en worden er Russisch-orthodoxe liturgische liederen beluisterd.

Ilja Repin wordt beschouwd als de belangrijkste exponent van het 19e-eeuwse Russische realisme. Marc Chagall raakte al op jonge leeftijd in de ban van de intense kleuren van Van Gogh en de fauvisten. Hij was uitzonderlijk getalenteerd en zeer veelzijdig.

De ‘Russische ziel’ een belangrijke rol voor de Russen. Men ontleent er een soort collectieve trots aan. In tijden van nationale vernedering houdt deze ziel hen staande. Maar waar bestaat ze eigenlijk uit en wat is er zo typisch Russisch aan? Hoe gaat men om met ‘grote’ begrippen als vrijheid, democratie of het recht op privacy? Wat zijn de kleine, alledaagse handelingen, omgangsvormen en rituelen in huiselijke kring?

Marie-Thérèse is niet alleen Ruslanddeskundige, maar bovenal een zeer gepassioneerd en beeldend spreekster met bovendien een muzikale achtergrond. In haar KerstLezing komt dit allemaal prachtig samen… In kerstsfeer verhaalt Marie-Thérèse hoe het hedendaagse kerstfeest in Rusland gevierd wordt.

Ondersteund door beeld en muziek biedt deze lezing een beknopt overzicht van de Russische expansiepolitiek in voornamelijk de 19^e eeuw. Net als in Europa sprak de Oriënt (van de Krim en de Kaukasus tot aan de Centraal-Aziatische gebieden) ook in Rusland tot de verbeelding. Het heeft veel schrijvers (van Poesjkin tot Tolstoi), componisten (van Glinka tot Rimski-Korsakov) en schilders (van Ivanov tot Veresjagin) geïnspireerd om er prachtige werken over te maken.

De lezing begint met de ‘vader’ van de Russische muziek, Glinka, en gaat vervolgens verder met het leven en werk van Tsjaikovski, Mussorski en andere leden van ‘het machtige hoopje’. Met name Tsjaikovski en Mussorski waren onderling in een bittere strijd verwikkeld over de vraag hoe westers dan wel Slavisch de muziek diende te zijn. Ook 20e-eeuwse componisten als Glazoenov, Prokovjev, Scriabin en Sjostakovitsj passeren de revue. Tijdens de lezing zal veel aandacht worden besteed aan de context waarin de werken van deze componisten tot stand kwamen.

De 19e eeuw is de eeuw van hoop op verandering en de eeuw van het nationalisme. Er zijn twee belangrijke stromingen te onderscheiden, die veranderingen in de Russische maatschappij nastreefden. Zo waren er Russen die zichzelf westerlingen ('zapadniki') noemden. Zij meenden dat hun land alleen vooruit kon komen door eerst de technische en maatschappelijke achterstand in te halen, die Rusland had ten opzichte van West-Europa. Anderen, de slavofielen ('slavvjanofieli'), waren ervan overtuigd dat Rusland een eigen weg moest gaan, onafhankelijk van vreemde voorbeelden. Zij zagen alleen een hoopvolle toekomst voor hun land in een terugkeer naar de oude, echt Russische levensvormen, die verloren waren gegaan sinds Peter de Grote de maatschappij naar buitenlands model had ingericht.